fara í valmynd

Sporavinna 1. febrúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Ég verð nú að viðurkenna það að ég fékk svolitla bakþanka varðandi það sem ég sagðist ætla að gera í þessu bloggi, sem er að gefa einhverjar leiðbeiningar um það hvernig sporin eru unnin. Staðreyndin er sú að það eru svo margskonar leiðir notaðar í þessa vinnu, sem þrátt fyrir allt virðist gagnast flestum þeim sem í hana fara. Þannig að það sem ég segi í þessu bloggi verður að skoðast í því samhengi.

Flestir þeir sem ég þekki fara hratt í gegnum sporavinnuna með þeim sem þeir eru að hjálpa. Ef menn hafa farið í meðferð þá sleppa þeir fyrsta sporinu á þeim forsendum að fólk hafi tekið það í meðferðinni. Eins sleppa þeir örðu og þriðja spori ef fíkillinn sem þeir eru að hjálpa segist trúa á mátt sér æðri. Láta það duga að þeir feli sig honum á vald.

Þessi aðferð virkar oft ágætlega en þó ekki alltaf. Helstu gallarnir við þessa aðferð eru þegar sá sem þú hjálpar treystir ekki. Traust er nefnilega með þann galla að það er eitthvað sem maður þarf að vinna sér inn. Ef farið er beint í fjórða sporið, þar sem maður gerir rækileg og óttalaus siðferðileg reikningsskil í lífi sínu, þá er hætt við því að þau reikningsskil verði ákaflega yfirborðskennd hjá manneskju sem vantreystir fólki. Þú finnur það fljótt þegar þú ræðir við þann, sem ætlar í gegnum sporin, hvort hann sé tortrygginn og eigi erfitt með að treysta þér. Eins hef ég fundið það hjá sjálfum mér að ég treysti ekki hverjum sem er svona einn tveir og þrír.

Í slíkum tilfellum er gott að setja fíklinum fyrir verkefni sem hann á að leysa, verkefni sem byggja á einhverjum einföldum atriðum í mannlegum samskiptum, t.d að vera þolinmóður, vingjarnlegur, treysta, ekki ljúga, vera snyrtilegur og þrifalegur, vingjarnlegur og svo framvegis.  Láta hann svo hringja eða hitta þig á ákveðnum tíma og þá farið þið yfir það sem honum var sett fyrir og hvernig honum gekk að klára þetta. Hve langan tíma þú eyðir í þetta er undir þér komið, hvenær þú finnur að hann er farinn að treysta þér.

Eins má segja um sporavinnuna sjálfa, ef þér finnst t.d. að hugur fylgi ekki máli hjá fíklinum, þá er alveg eins gott að hætta við og vera ekki að eyða tíma þínum til einskis, sem gæti verið betur varinn í að hjálpa einhverjum öðrum. Ég læt líka þá sem ég hjálpa, hringja daglega í mig á meðan farið er í gegnum fyrstu þrjú sporin, eða hitti þá, og læt þá segja mér frá einhverjum þremur atriðum þar sem þeir hafa upplifað sig vanmáttuga gagnvart einhverju (sérstaklega fíkn sinni) og hvernig stjórnleysi þeirra birtist í framhaldi af því. Þetta gefur mér betri mynd af vandamálum hans og eins byggir þetta upp traustið sem ég tel verða að vera á milli trúnaðarmannsins og fíkilsins.

Annað og þriðja sporið eru þau spor sem reynist mörgum erfitt og er fyrsta sían því margir hætta þar. Það reynist nefnilega þrautin þyngri fyrir suma að fara skyndilega að trúa því að einhver máttur okkur æðri gæti hjálpað okkur og að fela líf þeirra og vilja í hans hendur. Verum minnug þess að ef það var einhver sem lék Guð í lífi flestra þeirra sem í kringum hann voru, þá var það fíkillinn.

Geti fíkillinn ekki trúað á einhvern óskilgreindann Guð, þá nægir það til að byrja með að hann notist við eitthvað það sem dugar hans sannfæringu. Hann getur notað deildina sem hann sækir fundi hjá sem sinn æðri mátt, samtökin í heild sinni eða hvað annað sem hann kýs. Þegar hann hefur fundið sinn æðri mátt er komið að því að láta vilja hans og líf lúta handleiðslu þessa æðri máttar.

Stundum finn ég greinilega að hann er alls ekki reyðubúinn, eða hefur kannski frekar ekki skilning á því hvað það er, að láta líf sitt og vilja lúta handleiðslu síns æðri máttar. Þá er ágætt að láta fíkilinn vinna verkefni sem felst í því að hann punkti hjá sér þrjú atriði á dag hvenær hann telur sig vera í Guðs vilja og hvenær hann telur sig vera í eigin vilja, samtals sex atriði. Láta hann svo rökstyðja það og ræða það svo við hann hvort það sem hann flokkar sem Guðs vilja sé ekki hans vilji og öfugt.

Varastu samt að neita einhverju sem hans vilja eða Guðs vilja, heldur biddu hann að íhuga betur t.d. ef þér finnst eitthvað sem hann segir vera vilja Guðs og er greinilega byggt á sjálfselsku hans og eigingirni, hvort það sé ekki möguleiki að það sé hans vilji en ekki Guðs. Það kemur fljótlega að því að fíkillin fer að skilja um hvað málið snýst og hann fer að leitast betur við að láta líf sitt lúta handleiðslu síns æðri máttar.

Reynsla mín er sú að ef kastað er til höndunum og skautað létt í kringum þessi þrjú spor þá er allt eins líklegt að fíkillinn gefist upp í næsta spori, því þar byrjar virkilega að reyna á hann sjálfann. Hvert á hann að sækja sér styrk til þess að horfa í spegilinn, sem fjórða sporið setur upp fyrir framan hann, ef fullvissan um æðri mátt er ekki til staðar? Höfum í huga að mörg okkar eiga skuggalega fortíð, sem ekki er auðvelt að horfast í augu við.

Ég gef fíklinum ca. viku til þess að vinna fjórða sporið og þar læt ég hann skrá niður allt það sem hann er hræddur við, reiður út í, hverja hann hefur skaðað og þar með talið kyferðislega. jafnframt kemur fram á þessum listum hvers vegna, hvað aðrir gerðu og í lokin hvað lá að baki þessari hegðun, sem oftast er byggð á eigingirni okkar.

Í fimmta spori er mikilvægt að trúnaðarmaðurinn gefi sér góðann tíma til þess að fara yfir listana með fíklinum. Ræða hvert nafn fyrir sig á listunum og það er ekki síður mikilvægt fyrir trúnaðarmanninn að hafa gott innsæi hér og gott minni. Því ef fíkillinn hefur hringt oft, einkum þegar hann var að upplifa vanmátt og stjórnleysi gagnvar einhverjum einstaklingum umfram aðra, þá getur það gerst að þessir einstaklingar komi hvergi fram á listunum og ef þeir gera það þá er það venjulega í litlum mæli.

Það er t.d. mjög algengt að fíkill, sem alist hefur upp á alkóhólísku heimili, að hann minnist lítið sem ekkert á foreldra sína og aðra nána fjölskyldumeðlimi. Einn sem ég hef hjálpað hafði nefnt eitt sinn í hálfgerðu framhjáhlaupi að hann hafi orðið fyrir kynferðislegri misnotkun sem unglingur, hann nefndi þann sem hafði brotið á honum ekki á nafn í fjórðasporlistanum sínum. Það er samt yfirleitt þetta, sem mest hefur meitt okkur, sem við forðumst að ræða um og það er líka þetta sem er líklegast til þess að draga okkur aftur að vímugjafanum.

Sjötta og sjöunda sporið er það persónulegt að ég læt hverjum og einum það eftir að framkvæma það á sinn hátt. Sumir trúnaðarmenn láta þá sem þeir eru að hjálpa vinna þau strax og eru þá með þeim í því, aðrir láta fíkilinn fara heim og íhuga málið í svona klukkutíma og fara í framhaldinu með bæn sem gæti hljóðað eitthvað í þessa veru:

“Skapari minn, nú er ég reiðubúinn að leggja mig með öllum mínum kostum og göllum algjörlega í þínar hedur. Ég bið þig að losa mig við alla skapgerðarbresti sem hindra mig í að vera þér og náunga mínum að gagni. Gef mér styrk til að gera vilja þinn er ég held áfram héðan - amen.”

Áttunda sporið er einföld handavinna þar sem við tökum nöfn þeirra sem við vorum með á 4 sporslistunum og skráum þau niður. Ég læt þá síðan velja þá úr sem þeir vilja fara strax til og bæta fyrir misgjörðir sínar, þá sem þeir vilja láta bíða aðeins og loks þá sem þeir treysta sér alls ekki í að fara með 9. sporið til. Það er samt sjaldgæft að þessi listi verði ekki tæmdur að lokum, því yfirleitt eru viðtökurnar hjá þessu fólki svo góðar að það eykur okkur kjark og þor til að fara með erfiðari málin til þeirra sem hlut eiga að máli.

9. sporið er stærsta áskorunin sem bíður fíkilsins, sérstaklega ef hann á sér bakgrunn sem einkennist af miklum árekstrum við aðra. Sumt verður fíkillinn að láta eiga sig að reyna að bæta. Það eru til hlutir sem bara ýfa upp gömul sár og jafnvel búa til ný ef við færum með 9. spor til viðlomandi. Hver vær bættari með það ef fíkillinn færi til kokkálaðs maka og játaði að hafa haldið við maka hans, sem hann vissi aldrei um að hafi verið sér ótrúr? Hvernig brygðust foreldrar við ef fíkillinn bankaði upp á hjá þeim og bæðist fyrirgefningar á því að hafa drepið barnið þeirra þegar hann keyrði fullur hérna um árið? Allt þetta verður maður að vega og meta.

Um 10. og 11. sporið er eiginlega lítið annað að segja en að þau eru daglegt viðhald á því sem við vorum búin að framkvæma í þeim 9 á undan. Þar viðurkennum við strax vanmátt okkar og stjórnleysi þegar slíkt kemur upp, trúum og treystum æðri mætti fyrir lífi okkar og vilja að morgni, förum yfir daginn að kveldi og gerum upp málin eins fljótt og auðið er ef við höfum gert á hluta einhvers.

12. sporið byggir svo á því að ef við ætlum okkur að vera sjálfselsk, löt og værukær, þá er okkur hætta búin. Andlega vakningin sem við urðum fyrir verður að nærast. Sú næring byggir á því að við séum reiðubúin að flytja öðrum lausnina og hjálpa þeim að fóta sig á ný. Við verðum að flytja lausnina áfram annars deyjum við andlega aftur.

DAUÐAHAFIÐ DÓ AF ÞVÍ AÐ ÞAÐ ER EKKERT GEGNUMSTREYMI Í ÞVÍ!

PS. ég veit vel að það eru skiptar skoðanir um þetta mál og vafalítið eru aðferðirnar eins margar og einstaklingarnir. Það eina sem við verðum að hafa að leiðarljósi er að hvaða aðferð sem við notum, þá verðum við alltaf að halda okkur við sporin sjálf.

Nokkrar hugleiðingar um sporavinnu 26. janúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Þegar við, sem þjáumst af einhverskonar fíknsjúkdómum, komumst á það stig uppgjafar, að okkur finnast allar leiðir vera að lokast og við nánast búin að mála okkur út í horn, förum við loksins að reyna að finna leið út úr vandanum. Þetta sama má segja um aðstandendur okkar. 

Það er að sjálfsögðu mjög misjafnt hversu við höfum verið langt leidd í fíknsjúkdómi þeim sem hefur hrjáð okkur. Sumir finna sinn andlega botn fljótt og hafa þá tækifæri til að snúa við blaðinu áður en skaðinn er orðinn mikill, aðrir þurfa að kafa mikið dýpra, skaðinn sem þeir hafa valdi er þá í samræmi við það, og erfiðara fyrir þá að vinna sig upp á ný. Svo eru aðrir sem finna til botns, gera lítilsháttar bragar bót á lífi sínu, falla aftur og þá er botninn færður neðar og svo koll af kolli. Slíkum skal bent á að það er aðeins einn botn botna sem ekki verður færður neðar en það er kistubotninn.

Í dag eigum við úrræði til þess að hjálpa fólki að komast út úr fíkn sinni. Þar eru bæði sjúkrastofnanir og sjálfshjálparsamtök byggð á svipum grunni og AA - samtökin. Frægastar þessar sjúkrastofnana er Vogur en hann sérhæfir sig þó einkum í áfengis og vímuefna vandanum. Geðdeild Landspítala spannar aðeins víðara svið eins og átröskunar svo dæmi sé tekið. Þessar stofnanir eru þó aðeins fyrstu skrefin í bataferlinu, úti taka við sjálfshjálparsamtök en innan þeirra hefst hið raunverulega bataferli. Það eru til margskonar slík samtök fíkla og yrði of langt mál að fara að telja þau öll upp hér.

Sjálfshjálparsamtök þessi byggja flest, ef ekki öll, á 12 sporakerfi AA. Þetta kerfi byggir á því að við rjúfum vítahringinn sem við vorum komin í, vítahring fíknar, þráhyggju, og tilfinninga okkar. Það byggist ekki á því að finna sökudólg til að kenna um ófarir okkar, heldur hvar við sjálf fórum út af brautinni og skilja hvers vegna, hvað það er sem liggur þar að baki.

Sért þú búin/n að gefast upp á því lífi sem þú lifir í dag, hvort sem þú ert fíkill eða aðstandandi fíkils, og ert að íhuga það að fara í þessa vinnu, þá eru nokkur atriði sem gott er fyrir þig að vita strax áður en þú byrjar. Margur maðurinnn hefur nefnilega ekki gert sér grein fyrir því hvað þessi vinna getur verið erfið og tekið stundum virkilega á þann sem fer í hana. Þetta getur meira að segja líka tekið mjög á okkur sem erum að hjálpa ykkur í þessari vinnu. Sumir gefast upp og þurfa að hætta, en margir þeirra gera samt aðra tilraun, stundum með öðrum trúnaðarmanni.

Traust er nauðsynlegt til að sporavinnan hjá þér geti hepnast. Þú verður að treysta trúnaðarmanni þínum 100% fyrir þér og tilfinningum þínum. Ef þú gerir það ekki, þá er hætta á að vinna ykkar fari út um þúfur áður en langt um líður. Til að koma á gagnkvæmu trúnaðarsambandi ykkar á milli er stundum farið hægt í sakirnar til að byrja með. Þá setur trúnaðarmaðurinn þér fyrir sára einfalt verkefni sem byggir í raun mest á því að þú getir skuldbundið þig til að hringja eða hitta trúnaðarmanninn daglega.

Hafa ber í huga að ég nefni GAGNKVÆMT traust, ef þú finnur ekki að þú getir treyst trúnaðarmanni þínum, þá skiptir þú einfaldlega um trúnaðarmann. Honum er væntanlega ljóst að ef hann finnur sig ekki í að treysta þér, að þá er best fyrir báða að annar aðili taki við. Trúnaðarmaðurinn á þig ekki og þú ekki hann!

Skuldbinding er annað atriði sem þú verður að gangast undir ef þú ætlar að ná árangri. Ekki skuldbinding við sjálfshjálparsamtökin eða trúnaðarmanninn í sjálfu sér, þó að það hjálpi, heldur skuldbinding við sjálfan þig og þá vinnu sem þú ert í þann veginn að fara í. Skuldbinding við það að þú vinnir sporin eftir bestu getu og af eins miklum heiðarleika og þér framast er unnt.

þá er það þriðja atriðið, en það er auðmýkt. Auðmýkt í þeim skilningi að þú gerir það sem þér er sagt að gera, það er að þú vinnur eftir fremst megni allt það sem þér er sett fyrir og innan þeirra tímamarka sem trúnaðarmaðurinn setur þér. Auðmýktin felur líka í sér að þú farir ekki í gamla gírinn að rökræða og gagnrýna það sem þér er sett fyrir. Ekki endalausar rökræður um tilgang verkefnana og lýsa efasemdum um þau, þegar raunveruleg ástæðan er annaðhvort hrein og klár leti eða ótti við að þú vinnir þetta ekki 150%. Nú eða kanski hreinlega ótti við verkefnið sjálft.

Öll höfum við reynt það að fá trúnaðarmanninn til að fara einhverja þægilegri leið sem ekki tekur eins mikið á okkur. Öll höfum við efast um dómgreind trúnaðarmannsins og vissulega er ekkert okkar óskeikult og getum gert mistök, en hafðu þá í huga að hann er þó kominn þetta langt í sinni vegferð frá vanda sínum, þrátt fyrir að vera mannlegur, en þú ert aðeins að byrja að læra að ganga. Ég gerði þetta líka á sínum tíma og ég held að allir þeir sem ég hef hjálpað í gegnum sporin hafi á einhverjum tímapunkti reynt að stjórna sporavinnunni sjálfir.

Það er skoðun mín að grunnurinn undir alla þessa vinnu er samt HEIÐARLEIKI! Skorti þig heiðarleika þá getur þú hætt þessu strax. Þú ert þá að sóa bæði þínum tíma og ekki síst trúnaðarmannsins þíns í ekki neitt og ert jafnvel hugsanlega að taka frá öðrum tækifærið á því að ná bata með því að halda honum uppteknum við þig.

Þegar ég tala um heiðarleika, þá er ég að tala um hversu heiðarleg/ur þú ert gagnvart sjálfum þér og þeirri vinnu sem þú ert að fara í. Ég er ekki að tala um hvort að þú hafir stolið, logið, svikið, haldið framhjá eða beitt ofbeldi. Ég er að tala um hvort þú sért að fara í þessa vinnu vegna þess að þú ert að gera þetta fyrir þig, en ekki til að friða aðra. Hvort að þú sért raunverulega með einlægann vilja til þess að ná árangri og viljir í raun og veru hætta fíkn þinni.

Vissulega hafa all-nokkrir farið í gegnum sporin án þess að hafa gert það af heiðarleika í fyrstu. Þeir hafa þá séð ljósið á leið sinni og tekið þau þá fastari tökum með heiðarleikann að leiðarljósi. Slíkt er því miður samt ekki vænlegt til góðs árangurs því fæstum sem skorti heiðarleikann í byrjun tekst að finna hann á þennan hátt. Heiðarleiki er ekki eitthvað sem ég eða einhver annar getur skammtað þér. Hann verður þú að finna hjá sjálfum þér.

Þessi atriði tel ég vera þann grunn sem þarf að hafa  til að byggja sporavinnu sína á. Í næstu færslu fer ég frekar út í þær leiðir sem algengast er að nota til að vinna sporin.

Kerfisbundið niðurbrot 24. janúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Í síðustu fimm færslum mínum hef ég fjallað um það sem ég tel að hafi haft hvað mest skaðleg áhrif á mig í uppvexti mínum, það er að segja innan fjölskyldunnar. Þessi skortur á mörgum af grunnþörfum hvers einstaklings gat ekki leitt til annars en að sá sem ólst upp við hann yrði varanlega skaddaður á sálinni. Grunnþarfir eins og öryggi, athygli, að vera samþykktur og tilheyra, fá ást og umhyggju, öllu þessu var mjög ábótavant í fjölskyldu minni. Það kom jafnvel líka fyrir að það væri skortur á mat, en það var reyndar örsjaldan.

Þetta leiddi að sjálfsögðu til þess að sjálfsmynd mín var vægast sagt lág. Mér fannst allir hafa meiri rétt til lífsins en ég. Minn réttur til þess að fá sömu sneið af kökunni og aðrir var enginn. Þessi lága sjálfsmynd setti auðvitað mark sitt á samskipti mín við aðra. Ég vildi helst vera sem mest einn eða í besta falli ekki stærri hópi en með 2-3 og þá einhverjum sem mér líkaði alveg sérstaklega við. Átti það jafnvel til að láta mig hverfa ef einhver bættist í hópinn sem ég taldi ekki jafn góða og hina.

Ég sóttist í það að eiga vini sem ég gat litið upp til af einni eða annari ástæðu, en þó helst aldrei nema einn í senn. Þessum vinum treysti ég venjulega 100% og sagði þeim oft hluti sem ég sagði engum öðrum. Þetta var mín aðferð til að segja þeim hve mér líkaði vel við þá, því aldrei gat ég sagt það beint. Þetta gerði ég aftur og aftur, þrátt fyrir að flestir þessara vina minna (sem ég kallaði svo) væru ekki traustsins verðir og skal ég útskýra það.

Þannig var, vegna þessarar brotnu sjálfsmyndar minnar, að þá var ég mjög auðveld bráð þeirra sem af minnimáttarkennd sinni þurfa sífellt að leggja aðra í einelti. Það skal tekið fram að hugtakið einelti þekktist ekki þegar ég var að alst upp. Þessir einstaklingar gerðu allt sem þeir gátu til þess að niðurlægja þau okkar sem vorum fórnarlömb þeirra, því ég var ekki sá eini.

Áfengisneysla pabba var auðvitað auðfundin átylla. Fátæktin og oft illa til fara, jafnvel illa lyktandi (hef bloggað um hús sem við bjuggum í og þar var lykt sem var sambland af úldnum fiski, tjörulykt og rottum) og þannig gæti ég talið upp margskonar átyllur sem áttu sumar einhvern raunverulegann bakgrunn, en það þurfti þó ekki alltaf til. Oft var tilefnið upplognar sakir.

Sumir þessara vina minna, sem ég hafði hleypt inn fyrir skelina hjá mér voru greinilega skíthræddir við þá sem lögðu aðra í einelti og sögðu þeim eitt og annað sem ég hafði trúað þeim fyrir. Það gat verið allt frá því að ég hafi sagt þeim hvaða stelpu ég væri skotinn í, eitt og annað sem mig langaði til að gera þegar ég væri orðinn stór, upp í eitthvert leyndarmál sem plagaði mig út af fylleríi pabba.

Það þarf auðvitað ekki að hafa mörg orð um það að þessir “vinir” mínir voru settir í frost af minni hálfu og ég forðaðist þá alltaf eftir það. Eins er með þessa aðila sem stóðu hvað fremst í því að leggja mig í einelti, enn finn ég fyrir óbeit er ég hugsa, sérstaklega um einn þeirra. Ég fer t.d aldrei aftur á árgangsmót af því ég get ekki hugsað mér að setja sjálfann mig í þá aðstöðu að þurfa að upplifa allann sársaukann ef HANN kæmi líka. Svo djúpt ristir sársaukinn enn tæpum 40 árum síðar.

Að vera lagður í einelti er ekkert léttvægur hlutur! Það er stundað kerfisbundið niðurbrot á manneskjunni og það skiptir engu máli hvað hún gerir til að stöðva eineltið, allar tilraunir hennar til að bæta ástandið gera það bara illt verra. Ég reyndi allt á sínum tíma, ég klagaði, bæði í foreldra og eins kennara, ég reyndi að vingast við þá sem voru stærri og sterkari en þeir sem lögði mig í einelti, þeir voru nefnilega of huglausir til að láta til skarar skríða gegn þeim. það keypti mér að vísu eitt sinn frið um sinn, en eitthvað gerðist og sú vinátta varð allt í einu að engu, grunar að hann hafi ekki nennt að vera með þennan lúser í eftirdragi lengur.

Ég fór líka að stunda það að koma of seint í skólann til þess að þurfa ekki að hitta kvalara mína fyrir skólann, ég hljóp í felur í frímínútum og kom líka of seint eftir þær, hljóp eins hratt og ég gat heim eftir skólann, en allt kom fyrir ekki. Ég hætti þá að mæta í skólann í nokkrar vikur og var misþyrmt af pabba fyrir vikið. Ég reyndi að útskýra mál mitt en það var ekki hlustað, hvorki af foreldrunum né skólayfirvöldum.

Lausnin sem var loks fundin á þessu vandamáli var að ég var sendur í burtu. Skilaboðin sem ég fékk, það er ekkert að þessum strákum sem gerðu þér lífið leitt, þeir eru af góðum og gegnum ættum, það ert þú sem ert vandamálið, enda mikil drykkja og rugl í gangi í þinni fjölskyldu. Ég var sem betur fer ekki sendur þangað sem rætt var um í fyrstu, en það var Breiðavík, ég var þess í stað sendur í sveit sem tók börn að sér frá vandræðaheimilum, eins og það var kallað þá.

Þar hélt þetta kerfisbundna andlega ofbeldi linnulaust áfram af húsmóðurinni og grunar mig að hún hafi leitað sér upplýsinga um mig í heimabyggð minni. Það kom að vísu oft fyrir að ég og karlinn áttum fína daga saman og hann tók mig líka stundum með í útreiðatúra, reyndar í óþökk hennar, og voru það með bestu dögum lífs míns á þessum tíma. Hann átti það samt til að missa verulega stjórn á skapi sínu og það kom fyrir að ég óttaðist hann og einu sinni lagði hann á mig hendur fyrir það að segja konunni að halda kjafi. Annars hef ég líka bloggað um veru mína þar og ekki miklu svosem við það að bæta.

Stundum þegar ég hugsa til baka, þá kemur mér það á óvart að ég man meira eftir þessum eina kvalara mínum sem aldrei lagði á mig hendur, heldur en hinum sem spörkuðu eða lömdu. Andlega ofbeldið situr mikið meira í mér heldur en það líkamlega. Ég er búinn í hjarta mínu að fyrirgefa öllum, nema þessum eina, ég get það ekki. Ég get það ekki af því að ég minnist þess aldrei að hafa nokkurntíma gert á hlut hans á nokkurn hátt, annað en það að ég var hæstur í bekknum en hann næsthæstur.

Eineltið byrjaði strax þegar ég var 7 eða 8 ára og það stóð enn síðast þegar ég hitti hann á þessu eina árgangsmóti sem ég fór á. Þá hafði ég ekki hitt hann í einhverja áratugi og þegar við hittumst hvæsti hann á milli samanbitnna tannana, með fyrirlitningarsvip, stikkorðinu sem alltaf sendi mig niður í kolakjallarann. Ég fann að ég fór að titra og kvíðinn og hræðslan gagntóku mig og hvað gerði ég, fór og skellti í mig nokkrum sterkum og varð mér til skammar fyrir ofurölvun. Ég var dæmdur þá eins og svo oft áður út af samskiptum okkar, en hann slapp og virtist skemmta sér konunglega innan um alla vinina.

Skömmin 22. janúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Upphafið að þessum bloggfærslum mínum má rekja til þess að ég ákvað að skrá sögu mína af því að ég hafði heyrt að sumir sem gerðu það ættu auðveldara með að sættast við fortíð sína. Þetta var ekki hugsað sem eitthvað sem ætti að koma fyrir almenningssjónir, heldur eingöngu fyrir sjálfan mig og ef til vill konuna og börnin. Í stuttu máli má segja að konan las þessa sögu og viðbrögð hennar komu mér á óvart og ég skildi ekki hvað hún var að fara þegar hún sagði eitthvað á þá leið að rauði þráðurinn í þessari sögu væri skömm.

Ég verð að viðurkenna það að í fyrstu varð ég hálpartinn sár, ég hafði ekki átt von á þessari skilgreiningu, eða kannski ekki von á skilgreiningu yfirleitt. Ég átti frekar von á því að hún vildi ræða einhvern hluta þessarar sögu minnar. Ég reyndi aðeins að malda í móinn en hún sat við sinn keip og benti mér á atriði í sögunni máli sínu til stuðnings. Ég hafði bara aldrei skoðað þetta út frá þessu sjónarhorni og verð að játa að hún hafði mikið meira rétt fyrir sér en ég vildi viðurkenna.

Þegar ég horfi til baka þá sé ég alltaf betur og betur að skömmin hefur tröllriðið ætt minni alla tíð. Bæði innan móður- og föðurættar er all mikið um alkóhólisma og það er alveg með ólíkindum hve hegðunarmynstur beggja ætta er keimlíkt. Leyndarmálin sem pískrað er um á bak hvers annars er viðvarandi vandamál. Þetta hélt ég að væri svo hjá öllum fjöskyldum, ég þekkti ekki annað.

Ég lærði fljótt, sem barn, að leyndarmálin skiptu meira máli en sannleikurinn. Ég lærði það líka að það væri nánast enginn í fjölskyldum mínum sem væri góð manneskja og þar sem meira að segja foreldrar mínir og ömmur mínar og afar, frændur og frænkur ættu sínar dökku hliðar, þá hljóti líka eitthvað vera að mér. Ég lærði líka að allt sem hvískrað var um innan fjölskyldunnar mætti undir engum kringumstæðum fara út fyrir hana.  Allr þessar sögur voru sagðar til að niðurlægja viðkomandi og oftar en ekki sagðar í háðstón og / eða með miklum hneykslunarsvip.

Þetta varð að svo sjálfsögðu samskiptamunstri að við krakkarnir tókum þetta upp og smám saman síaðist skömmin inn. Henni fylgdi tilfinningin um að ég væri einskis verður og allt sem ég segði, gerði, langaði eða hugsaði ætti ekki rétt á sér.

Hvað gerir barn sem á viðkvæmu þroskaskeiði mótast af svona umhverfi? Það dregur sig í hlé, lokar á tilfinningar, sem það hafði jú fengið skilaboð um að væri rangt að hafa, Lokar á langanir sínar og þrár, enda allt slíkt sama marki brent. Forðast að tjá mig um skoðanir og forðast yfir höfuð að láta sem ég viti nokkurn skapann hlut. Ég einangraði mig, dró mig inn í skel, vildi ekki sjá, heyra né tala.

Skömmin var líka óspart notuð sem stjórntæki innan fjölskyldunnar. Henni var miskunnarlaust beitt sem kúgun, bæði af foreldrum mínum og öðrum. Það birtis m.a í því að oftast, jafnvel eftir að búið var að láta mann taka út líkamlegar refsingar fyrir afrot, þá var maður látinn finna fyrir fjandsamlegu viðmóti í langan tíma á eftir. Þar má nefna þögn og manni mismunað á einn eða annan hátt sem kallast mundi einelti í dag.

Skömmin er óskaplega sterk tilfinning sem ekki var auðvelt að losna við og oft finn ég fyrir henni enn í dag þrátt fyrir að margt hafi áunnist í þeim efnum. Þarfir mínar eru ekki lengur eitthvað sem ég skammast mín fyrir, skoðanir mínar eru alveg jafn réttháar og annarra og langanir mínar tala ég óhikað um, svo dæmi séu tekin. Það er helst að skömmin birtist í því þegar ég hugsa til baka, þá á hún enn til að skjóta upp kollinum, en samt ekkert og í líkingu við það þegar ég skrifaði sögu mína hér forðum.

Að hafa ekki stjórn 21. janúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Það síaðist smám saman inn hjá mér að það eina sem ég þyrfti að gera til að öðlast viðurkeningu væri að vera fullkominn. það er þetta sem liggur væntanlega að baki þess að ég lýk helst aldrei við neitt af því sem ég byrja á. Á meðan því er ólokið þá er ekki hægt að leggja lokadóm á verkið og það gefur mér líka möguleikann á að breyta ef ég heyri að einhver er ekki sáttur.

Þessi sífellda krafa frá pabba um að ég þyrfti alltaf að gera betur leiddi líka til þess að afstaða mín til allra hluta varð smám saman jafn öfgakennd og hans (það læra jú börnin sem fyrir þeim er haft) og ég fór að horfa á heiminn í kringum mig í svart/hvítu. Allt var annað hvort eða. Ef þú varst ekki 100% sammála mér í einu og öllu, þá varstu á móti mér. Þannig flokkaði ég allt eftir eigin afstöðu til þess. Önnur sjónarmið en mín voru ekki tekin gild. Ég vissi alltaf allt best og barðist annaðhvort alveg fram í rauðann dauðann fyrir því að fá mitt fram, eða fór í fýlu og neitaði að taka þátt ef ég varð undir.

Þetta átti þó sjaldnast við á vinnustöðum. Ég vann þar hlutina á þann hátt sem mér var sagt að gera, jafnvel þó að ég teldi mig vita betur, og vann þá oftast hratt og samviskusamlega. Ástæðan var einföld, yfirmenn voru eitthvað sem ég óttaðist (þeir tóku við hlutverki pabba) og gegn þeirra vilja mátti ég aldrei setja mig. Vissulega kom það þó fyrir að ég reyndi að breyta um aðferðir ef ég var alveg öruggur að ég vissi betur og uppskar stundum mikið hrós fyrir.

Ég verð að viðurkenna það að þeir vinnustaðir sem ég hef verið á og hlutirnir voru ekki hafðir eftir mínu höfði, að þar leið mér aldrei vel og mér fannst alltaf eins og mér hafi mistekist og jafnvel að ég væri að svíkjast um af því ef ég hefði fengið að vinna þetta eins og ég vildi þá hefðu afköstin orðið meiri. Þetta kallast víst stjórnsemi á háu stig.

Annað atriði varðandi vinnuna mína er að ef einhver svíkst um og ég veit það, þá verð ég að klára það. Ég mundi ekki þola það að verkstjóri skammaði viðkomandi, hann væri þá að skamma mig af því að ég hafði tekið eftir þessu og látið það eiga sig. Sumir voru þannig að þeir gengu á lagið þegar þeir komust upp með þetta og ég lét til leiðast í einhvern tíma. Það hlóðst þó jafnan upp hjá mér spenna og reiði í slíkum tilfellum, en að klaga viðkomandi var aldrei inni í myndinni. Í uppeldinu voru slík mál afgreidd á einfaldann hátt: “Stein-þegiðu! Haltu þér samna! Gerðu þetta þá sjálfur!”

Seinna meir þá sé ég að þessi árátta mín að vilja alltaf vita allt best og vera sá eini sem kunni að gera hlutina rétt, hún varð til þess að fólk í kringum mig fór að draga sig í hlé og ég varð sífellt að bæta á mig meiru en ég þurfti að gera. Auðvitað upplifði ég þetta á þann hátt að enginn nennti neinu í kringum mig og þess vegna yrði ég að leggja meira á mig. Það var bara ekki alltaf þannig. Jú jú, ég hef unnið með húðlötu fólki, sem varla nennti að draga andann, en að líta yfir farinn veg og sjá það að mér fannst ég ALLTAF vera með svoleiðis fólk í kringum mig, þá hefur vandamálið líklega verið ég sjálfur.

Atvinnurekendur eru mjög ánægðir með svona fólk sem vinnur langt umfram það sem skyldur þess segja til um og eru auk þess sífellt vakandi yfir því að aðrir í kringum það geri ekki mistök, enda eru uppkomin börn alkóhólist yfirleitt mjög vel liðin fyrir dugnað, ábyrgðartilfinningu og samviskusemi sína. Þau eru samt ekki endilega vinsælasti starfskrafturinn af samverkamönnum sínum, því þeim hættir til að lenda oft í útistöðum við þá.

Ég var sí og æ að lenda upp á kant við aðra á vinnustað, það stafaði af því að ég byrgði inni í mér í svo og svo langan tíma gremjuna og pirringinn yfir öllum letingjunum í kringum mig, heimsku þeirra og kæruleysi. Það kom svo auðvitað að því að ég sprakk og þá var það bara happdrætti hvort ég var svo heppinn að sá sem ég jós úr mér yfir væri sá sem ég var mest pirraður út í. Stundum var það jafnvel sá eini sem mér hafði alltaf líkað best (kannski réttara að segja skást) við og vildi síst af öllu særa. Þetta var bara tímasprengja sem allt í einu sprakk og hending ein réði því hver fyrir henni varð.

Ég gerði mér oftast nær grein fyrir því að þegar þessar sprengingar voru afstaðnar og ég hafði látið stýfluna bresta og lofað öllu að flæða yfir þann sem fyrir henni varð, að ég hafð farið langt yfir strikið. Auðvitað átti ég að biðjast afsökunar! Það var bara ekki hægt. Stjórnsemi mín sagði nei!

Hvað gerðist nú ef afsökunarbeiðninni yrði hafnað? Þá yrði mér hafnað! Ég gat ekki beðist fyrirgefningar nema verið viss um að fyrirgefningarbeiðnin yrði tekin gild. Höfum í huga að viðhorf mín voru hvítt eða svart, allt eða ekkert. Svo seldi ég mér það að sá sem varð fyrir flóðgáttinni hafi jú vissulega átt hluta af þessu skilið. Hvað var hann að eiga með það að gera mig svona reiðann? Sökin var aldrei mín.

Stjórnsemi mín hefur tekið á sig margskonar myndir í gegnum tíðina. Ein er sú að afneita sjálfum mér. Hún byggir á því að ég neita mér um það sem mig langar til að gera, eða langar til að aðrir geri fyrir mig. Þess í stað reyni ég að gera mig ómissandi með því að leggja mig fram við að uppfylla væntingar annara.

Allt tilstand, eins og í kringum afmælisdaga mína eru algjört eitur í mínum beinum. Ég gæfi færi á því að standa í þakkarskuld við einhvern ef ég samþykkti það. Svo er annað, ef ég læt það eftir einhverjum að halda mér veislu, þá hef ég ekki stjórnina, sá hinn sami gæti undirbúið eitthvað sem ég væri óviðbúinn að takast á við, ég yrði að fá að vita frá A-Ö hvernig afmælið yrði skipulagt, engar óvæntar uppákomur takk fyrir. Ég hata til dæmis ættarmót, þar er alltaf verið að gera einhverja óvænta hluti eins og að keppa í hinu og þessu, einhverju sem maður getur engann veginn búið sig undir. Alveg óþolandi!

Það væri vel hægt að skrifa heilann pistil um afmælis- og tyllidaga eða fjölskylduboðin og geri ég það kannski seinna. Ég læt hér staðar numið í dag en held svo væntanlega áfram á morgun.

Hann var bara ekki pabbi minn 20. janúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Óöryggi mitt, eða brotna sjálfsmynd mín, eins og sumir vilja kalla það, á sér fleiri birtingarmyndir en þær sem hér á undan eru raktar. Þar má til dæmis nefna að ég hef átt, og á stundum enn, í miklum erfiðleikum með heilbrygð og eðlileg tjáskipti við annað fólk. Að sýna væntumþykju og ástúð er mér nánast um megn. Ekki svo að skilja að ég sýni þá fjandskap eða andúð, það er frekar að ég sýni hlutleysi eða eins og að mér sé alveg sama.

Til að sýna öðrum væntumþykju og ást mína þá reyni ég að gera þeim greiða. Mér finnst t.d. alveg sjálfsagt að gera allt það sem konan mín biður mig að gera, eins og að hella upp á kaffi og færa henni það inn í stofu, fara og sækja rúnstykki snemma á laugardags og sunnudagsmorgnum og fl. í þessum dúr. Ég bið hana samt aldrei svo mikið sem að rétta mér teskeið eða hníf, jafnvel þó hún standi við hnífaparaskúffuna og ég er sestur við borðið, nei ég stend sjálfur upp og sæki þetta.

Á sama hátt á ég ákaflega erfitt með að móttaka væntumþykju, nokkur dæmi; kossar, ég fer hjá mér, faðmlög, ég fæ köfnunartilfinningu, önnur snerting, upplifi hana nánast eins og kynferðislegt áreiti, hlýleg orð í minn garð, ég verð vandræðalegur og feiminn, mér tjáð ást eða væntumþykja, ég fæ kökk í hálsinn og jafnvel tár í augun. Í öllum þessum tilfellum er mér fyrirmunað að endurgjalda eða sýna eitthvað svipað.

Sumt að ofantöldu hefur skánað mikið eftir sporavinnu mína, einkum það að ég er farinn að þola snertingu og faðmlög. Hrós á ég enn frekar erfitt með að taka á móti og eins eru allar játningar um ást og væntumþykju kvöl og pína fyrir mér.

Hvers vegna ég á í erfiðleikum með þessi tjáskipti sem virðast skipta allt “venjulegt” fólk svo miklu, stafar mest af því að í uppeldinu voru samskipti mjög afbrygðileg á heimilinu. Ég minnist þess aldrei að mamma eða pabbi hafi nokkurntíma faðmað mig eða sýnt mér ástúðlega snertingu á annan hátt, eina snertingin sem ég minnist að hafa fengið frá foreldrum mínum voru líkamlegar refsingar.

Hrós eða að mér væri sagt að ég væri elskaður eða einhverju þætti vænt um mig voru vægast sagt af skornum skammti, ég minnist þess bara ekki. Ég kom stundum heim úr skólanum voðalega rogginn yfir því að hafa verið hæstur í beknum, ýmist í einstökum fögum eða yfir bekkinn í heild. Pabbi tók við einkununum og umlaði eitthvað eins og “lof mér að sjá” en benti mér svo strax á þær einkanir sem voru undir 8 og vildi fá skýringar á því hvers vegna ég hefði ekki staðið mig betur í þeim fögum. Hann sýndi mér það svo með útreikningum að ef ég hefði náð, þó ekki væri nema 8 í þessum tveimur eða þremur fögum sem voru undir og alveg sérstaklega að fá ekki nema 5.5 í skrift og 6 í handavinnu, þá hefð ég verið með tæplega 9 í meðaleinkun í stað þess að ná ekki “nema” 7,6!

Sama var að segja um það þegar ég fór að æfa íþróttir, ég fékk engann stuðning frá fjölskyldunni en ég var samt staðráðinn í því að sýna þeim hvað í mér bjó og lagði mig enn frekar fram, sérstaklega í einni grein, sem ég fann að ég náði góðum tökum á. Það var haldið mót og ég sigraði í þessari grein með glæsibrag og setti innanfélagsmet. Ég kom heim alveg að rifna úr monti, en viðbrögðin voru nánast engin, aðeins eitthvað um að karlinn þóttist ekkert hafa vitað að ég væri að æfa þessa íþrótt, sagðist hafa haldið að ég væri í einhverju tuðrusparki. Ég hætti að æfa.

Eins og ég nefndi hér á undan þá minnist þess aldrei að ég hafi fengið hrós eða hvatningu frá foreldrum mínum á uppvaxtarárum mínum.  Nokkrir kennarar voru mér samt vinsamlegir og hvöttu mig til dáða, og á vinnustöðum fæ ég alltaf hrós fyrir vinnu mína, frumkvæði og samviskusemi. Umsjónamaður íþróttamannvirkisins, sem ég æfði mest í, varð mjög vonsvikinn með að ég hætti æfingum mínum, hann taldi mig eiga mjög góða möguleika á að taka þátt í næsta Íslandsmóti og innan tveggja til þriggja ára yrði ég þar í fremstu röð. Hann var bara ekki pabbi minn.

Þessi litla saga af íþróttaiðkun minni og uppgjöfinni er týpískt dæmi um flóttann sem ég lagði á svo oft þegar ég upplifði mótlæti í lífinu og eins um þá áráttu mína að vilja stöðugt reyna að sanna mig fyrir pabba. Það virtist samt vera alveg sama hvað ég gerði, aldrei fékk þá viðurkenningu sem ég sóttist eftir og ég reyndi þá að finna eitthvað annað sem gæti gengið í augun á honum. Sú upptalning gæti orðið nokkuð löng ef ég færi í að telja það allt upp.

Mamma var að vísu örlítið skárri en karlinn, hún leitaði ekki logandi ljósi að einhverju neikvæðu, eins og einkunum upp á 5,5 innan um allar hinar sem oftast voru á bilinu 8 - 10. Það vottaði stundum fyrir því að ég upplifði hana ánægða með mig og í eitt skipti þá heyrði ég hana segja við frænku okkar að ég væri bráðgáfaður og ætti virkilega skilið að fá tækifæri til að ganga menntaveginn, en karlinn vildi ekki eyða peningum í það. Hún sagði þetta þó aldrei við mig sjálfan og hún vissi ekki að ég heyrði þetta samtal þeirra.

Í dag er ég hættur að reyna að sækjast eftir viðrkenningu karlsins, hana fæ ég ekki, ég geri mér grein fyrir því. Það er samt langt í frá að karlinn sé vondur maður, stundum virðist vera að einhver lítill hræddur strákur sé að reyna að brjótast út úr þessari hörðu skel sem hann hefur brynjað hann inni í. Þá segir hann eða gerir eitthvað sem með góðum vilja má túlka sem mikla játningu hans á hversu vænt honum þyki um mann. Það er helst þegar hann hringir ca. annað hvert ár, án þess að eiga eitthvert brýnt erindi við mig, til þess að spjalla um börnin mín og hvað þau hafi núna fyrir stafni og hvar þau búi og svo framvegis.

Það sem er þó sárast við þetta spjall er að það snýr nánast aldrei að honum sjálfum, nema kannski á yfirborðskenndan hátt, helst ef hann hefur yfir einhverju að kvarta. Þetta er sárt vegna þess að þetta er bráðgáfaður maður með gríðarlega mikla lífsreynslu, sem hefur frá svo miklu að segja og gæti miðlað til okkar. Hann er sjálfur barn alkóhólista en aldrei nokkurntíma hefur hann minnst á drykkju afa. Hann missti móður sína ungur, hann hefur aldrei minnst einu orði á hana við mig og í þau fáu skipti sem ég reyndi að brydda upp á umræðum um hana, þá eyddi hann því.

Í dag lít ég svo á að hann er sjálfur illa brenndur á sál eftir að hafa alist upp á alkóhólísku heimili og einhverrahluta vegan þá forðast hann það eins og heitann eldinn að reyna að vinna úr þeim vanda sínum. Ég hef fyrirgefið honum en hefur hann fyrirgefið mér? Ég veit það ekki, hann eyðir því alltaf ef ég reyni að tala við hann um það.

Enn er af nógu að taka um allt það sem hafði áhrif á mig og mótaði mig á uppeldisárum mínum en læt ég hér staðar numið í dag en held áfram í næstu færslu.

Vantraust 19. janúar 2011

Fært af alkinn undir Umræðan, Vinir og fjölskylda. rita ummæli

Birtingarmyndir brotinnar sjálfsmyndar eru margar og langtum fleiri en þær sem ég nefndi í síðasta pistli og ég nefndi öryggisleysi. Þar má nefna t.d. stjórnsemi, reiðiköst, vantraust, afneitun og bæling á eigin tilfinningum, flótti frá því að takast á við vandamál, öfgafullar skoðanir (allt eða ekkert, hvítt eða svart) og þannig mætti lengi telja.

Margar kenningar eru vafalaust til um það hvað það er sem veldur því að fólk kemur út í lífið með skaddaða sjálfsímynd og vafalaust er engin ein sem hægt er að yfirfæra á alla. Ég mun í þessum pistli eingöngu tala út frá því hvað ég tel að hafi mótað mig mest og vonandi er einhver sem les þetta og getur nýtt sér það.

Lífinu á alkóhólísku heimili má líkja við rússíbanaferð, stundum er hægur stígandi í lífinu á meðan við náum hæstu hæðum en svo er brunað á fullri ferð niður í dýpstu lægðir. Skyndilega erum við komin inn í myrkvuð göng með allskyns kynlegum hljóðum og dularfullum verum en á næsta augnabliki erum við aftu komin út í sólskinið með tilheyrandi ofbirtu í augum og við erum enn á ný komin á hátind lífsins að okkur finnst, en það varir aðeins skamma stund. Þannig gengur lífið fyrir sig og það verður sífelld endurtekning á þessari ferð sem aldrei ætlar enda að taka.

Auðvita áttum við inn á milli sólskinsdaga og hamingjustundir, þó þeim hafi reyndar sífellt fækkað eftir því sem drykkja pabba varð verri, en þeir komu samt af og til. Óveðrið var samt aldrei langt undan og þeir kaflar urðu sífellt lengri og verri er á leið. En svo er það spurning sem ég hef oft velt fyrir mér, það sem ég kalla sólskinsdagana í barnæsku minni, voru það ekki bara dagar sem allt venjulegt fólk mundi kalla “venjulega” daga? Veit sá sem hefur ekki annan samanburð en slæman, hvað það raunverulega er sem fólk kallar yfirleitt gott?

Snemma lærði ég það að sumt mátti ekki tala um og alveg sérstaklega ef um ávirðar pabba var að ræða. Ef karlinn hafði framið einhvern skandala á fylleríi var farið með það eins og mannsmorð. Ef það voru einhverjar líkur á því að hann mundi ekki sjálfur eftir því þá var það best. Enginn vogaði sér að segja honum það og þannig var það látið falla í gleymsku.

Önnur hliðin á þessari lögboðnu þagmælsku var sú að minna alkann aldrei á öll þau loforð og hrós sem hann átti til að ausa yfir okkur þegar hann var á byrjunarstigi drykkjunnar. Á sama hátt var heldur ekki minnst á það þegar Mr. Hyde kom skyndilega úr fylgsnum sínum og hann fór annað hvort að ausa yfir okkur raunum sínum, grátandi, eða rífast og skammast út í allt og alla.

Hvaða skilaboð fær barn sem elst upp við slíkar aðstæður? Jú ég hætti að treysta pabba og reyndar mömmu líka. Hún var auðvitað mjög veikur aðstandandi alkóhólista og mótuð af því. Geta hennar við að veita okkur öryggi og skjól takmarkaðist af því. Ekki svo að skilja að þau hafi verið vont fólk, langt í frá, þau voru bæði fársjúkir einstaklingar sem ekki gátu neitt annað en það sem þau gerðu.

Þetta leiddi svo smám saman til þess að ég lærði að tilfinningar mínar skipta engu máli. Ég lifði og hrærðist í heimi þar sem allt snýst um það hvernig alkinn er stemmdur og heimilislífið veltur allt á því. Langanir mínar og draumar komu aldrei til álita. Ég varð þar af leiðandi haldinn þeirri fyrru að tilfinngar væru óeðlilegar, ég bældi þær eftir fremsta megni og að lokum þá kunni ég ekki að skilgreina það hvernig mér leið. Ég á það enn til að berjast við grátinn ef ég verð glaður og varast það að fara ekki að skælbrosa og jafnvel hlægja ef ég fæ alvarlegar eða sorglegar fréttir.

Ég minnist þess sérstaklega hve ég skammaðist mín ofboðslega þegar ég fór með son minn til læknis og framkvæma þurfti aðgerð á honum. Ég þurfti að halda höfðinu á stráknum, sem barðist um eins og óður, hágrét af sársauka og öskraði hástöfum. Ég fann virkilega til með barninu en ég skellti uppúr! Ég ætla ekki að lýsa illskulegu augnarráði læknisins sem ég fékk.

Ég gat ekki skilgreint líðan mína og notaði bara eitt orð yfir þær allar, ég var spenntur! Ef ég var reiður, þá var ég eitthvað spenntur, ef ég var glaður, þá var ég spenntur, ef ég var dapur þá var líka spenntur. það var helst ef ég missti algjörlega stjórn á skapi mínu að ég kallaði það að vera reiður. Reiðin var jú eina tilfinningin sem mér virtist allt fólk í kringum mig vilja viðurkenna og sýndu hana óspart.

En það voru ekki bara pabbi og mamma sem áttu hlut í því sem mótaði mig í æsku, stórfjölskyldan (einkum mömmu megin) var öll meira og minna undirlögð í alkóhólisma og þar var ástandið síst betra en heima. Þar upplifði ég oft allskyns togstreytu á milli fólks og sífellt verið að hvísla um leyndarmál, illt umtal og baknag var nánast daglegt brauð. Þar var líka algengt að fólk var að segja spaugilegar sögur af hvoru öðru og var þetta kallað að “grínast” en byggði þó nær undantekningalaust á því að niðurlægja þann sem sagan var um. Oftast voru þessar sögur uppspuni eða áttu við ákaflega ómerkilegar atburði að styðjast og voru því í raun uppspuni líka. Ég fékk oft að kenna á slíkum sögum, jafnvel þó ég væri enn barn. Ég hætti líka að treysta þeim.

FRH. í næsta pistli.

Öryggisleysi 18. janúar 2011

Fært af alkinn undir Heilbrigði, Umræðan. 1 ummæli fram að þessu

Ég hef nú ákveðið að dusta rykið af tölvunni og reyna að skrifa hér nokkrar línur. Bloggleti mín hefur verið mikil, sem er í raun illskiljanleg því þetta blogg mitt gaf mér mikið og viðtökur ykkar voru alltaf góðar, en ég hyggst nú reyna að bæta hér úr.

Þó er þetta kannski ekki jafn illskiljanlegt ef betur er að gáð. Það vill nefnilega loða við okkur sem erum uppkomin börn alkóhólista að byrja á einhverju verkefni og sinna því af eldmóði í fyrstu en hætta svo skyndilega við það og klára það ekki. Svo er jafnvel pælt og spekúlerað fram og aftur um það hvernig og hvenær hefjast skuli handa á ný og á hvaða hátt skuli haldið á spilunum. Á ég að breyta um áherslur og svo framvegis.

Þessi löstur minn birtis helst á tvo mismunandi vegu, annars vegar er það, sem ég nefndi hér á undan, að ég byrja í skyndi á einhverju sem á huga minn allan um tíma en þegar líður á og afnvel rétt áður en verkinu er lokið, þá slæ ég öllu á frest og þannig getur málið staðið óhreyft svo mánuðum og jafnvel árum skipti.

Hin birtingamyndin er þannig að ég fæ kannski einhverja brilljant hugdettu og hyggst framkvæma hana, en hún kemst aldrei lengra en það. Þá fer ég gjarnan í þann haminn að ég verð að skipuleggja allt út í ystu æsar og legg ekki út í neitt nema ég sé meira en 100% öruggur með niðurstöðuna.

Ef ég er gagnrýndur fyrir skort á framtakssemi í slíkum tilfellum, þá verst ég gjarnan með því að segjast vera að velta fyrir mér fleiri en einni leið. Reyni þá gjarnan að slá um mig með gáfulegum pælingum fram og til baka til að láta eins og ég sé virkilega að liggja yfir málinu. Raunveruleg ástæðan er samt ótti minn við að hefjast handa og við álit annara á mér.

Bloggleti mín er af svipuðum toga, ég vil helst ekki birta neitt nema ég sé viss um það hvernig færslan kemur til með að líta út í endanlegri mynd. Reynsla mín hefur samt kennt mér að þær færslur mína hér á þessu bloggi sem bæði mér og öðrum hafa þótt einna bestar, hafa í raun skrifað sig sjálfar og nánast runnið upp úr mér af sálfstáðum. Hinsvegar voru þessar fáu færslur sem ég hef fjarlægt vegna óánægju minnar með þær allar verið skrifaðar eftir miklar bollaleggingar og vangaveltur um innihaldið. Þá ætlaði ég að skrifa eitthvert snilldarverkið sem enginn héldi vatni yfir.

Skýringin er líklega skortur á sjálfstrausti. Ég vil helst ekki byrja á neinu fyrr en ég er orðinn viss um hvað ég ætla að gera og hvernig og jafnframt verð ég að vera viss um hver útkoman verður. Það er ekkert sem skelfir mig meira en það að leggja verk mín í dóm annara án þess að vera viss um það fyrirfram hver hann verður. Þið gætuð sagt mér að ég hefði ekki gert þetta nógu vel, að ég hefði unnið þetta hroðvirknislega og ég sýndi óvönduð vinnubrögð.

Ákvarðanir um mikilvæg málefni geta einnig reynst mér hrein og klár martröð. Á ég að sækja um þessa eða hina vinnuna, ef mér er boðin vinna, á ég að taka hana? Hvernig kemur mér til með að líka vinnan, kem ég til með að standa mig og hvernig mun öðrum líka vinna mín eða líka við mig persónulega? Allt slíkt verð ég helst að vita fyrirfram áður en ég sæki um vinnuna.

Oftast nær á ég í töluverðu basli með að ýta á enter í lok bloggfærslna minna og geri það venjulega ekki nema ég hafi lesi hana rækilega yfir og margsinnis breytt orðalagi. Það er af ótta við dóm ykkar og óvissan um eigið ágæti, sem er svo ríkt í mér, sem fær mig til að gera þetta. Þetta er allt sprottið af sama meiði, óttinn við að leggja verk mín í dóm er oft nærri yfirþyrmandi. Hver bloggfærsla er verk sem ég hef lagt á lokahönd, því get ég ekki skýlt mér á bakvið það að ég sé ekki búinn með verkið. Það er nefnilega ástæðan fyrir því að slá öllu á frest og ljúka ekki við verk. Á meðan ég get enn sagt að því sé ekki lokið þá er ósanngjarnt af þér að leggja dóm á það.

Trúnaðarmaðurinn minn sagði mér eitt sinn að meira en 90% alls ótta sé ástæðulaus og viðtökur ykkar við bloggfærslum mínum hafa sannað þessi orð hans og gott betur. Samt finn ég enn fyrir þessum kvíða við hinar ólíklegustu aðstæður.

Hvers vegna ég er svona er vafalítið margþætt og seint mun ég finna þar fullnaðarskýringu á, en ég hef mínar kenningar um það sem ég tel skipta megin máli í því og mun ég skrifa nánar um það í næstu færslu.

Gleðilegt ár og takk fyrir frábærar undirtektir á síðastliðnum árum!

Allt að vinna, engu að tapa! 7. september 2010

Fært af alkinn undir Heilbrigði, Umræðan. rita ummæli

Sælir lesendur! Ég hyggst reyna að taka mig svolítið á í skrifum eftir all-langa pásu. Þetta hafa verið góðir dagar hjá mér í sumar og þá vill það henda að, hinn værukæri ég, vilji njóta augnabliksins. Ekki svo að skilja að lífið sé enn ekki hið dásamlegasta og því sé ég knúinn til að skrifa, síður en svo.

Margt af skrifum mínum er sprottið út frá hugleiðingum um það sem ég hef lesið eða heyrt frá öðrum og voru í svipuðum aðstæðum og ég sjálfur var í. Ég var t.d að glugga í bókina “Aldrei aftur meðvirkni” og þar finn ég að margt á við mig. Þessi bók er ótæmandi uppspretta fyrir mig og stöðugt rifjast upp fyrir mér hve hrikalega meðvirkur ég var og er reyndar enn á nokkrum sviðum.

Fullkomnunarárátta er einn af göllum mínum sem ég á enn í basli með. Ég vil helst ekkert gera nema vera viss um að ég geri það betur en aðrir. Þetta leiðir til þess að frestunaráráttan er mér mjög töm og veldur oft árekstrum við maka og aðra sem málin varða. Þó er líklegast einn helsti vandi minn enn í dag tilhneiging mín til þess að forðast náin tengsl við annað fólk. Þar býr helst að baki óttinn við höfnun.

Reyndar er þessi ótti minn við höfnun svo djúpstæður að ég tel hann vera undirrót stærsta hluta meðvirkni minnar, fullkomnunaráráttunnar, þjónkunarinnar og óttans við að takast á við vandamál. Það er þessi ótti við höfnun sem hefur síðan leitt mig út í það að ég hef hafnað öðrum og forðast þá. Þetta er megin ástæða þess að ég átti aldrei nema einn vin í senn. Ég á enn í dag ekki neina vini sem ég hitti reglulega utan nánustu fjölskyldu.

Það er brotin sjálfsmynd mín sem er auðvitað undirrótin. Hún segir mér að ég sé ekki þess verður að á mig sé hlustað og tilfinningar mínar séu virtar. Hún segir mér meira að segja að tilfinningar mínar séu rangar og óeðlilegar. Hún segir að tilfinningar og skoðanir annarra séu rétthærri en mínar. Hún segir mér að tilveruréttur minn sé aðeins byggður á því að ég geri öðrum til hæfis, að ég þurfi í raun að kaupa mér viðurkenningu annarra, t.d. með gjöfum eða gera þeim til hæfis á einn eða annan hátt.

Eigingirni og sjálfselska voru bannorð í mínu lífi, það er að segja að ég mátti ekki vera eigingjarn en þið hin höfðuð fullan rétt til þess. Það mátti ekki reikna með mér á nokkurn hátt. Flest sem mig langaði til að gera eða taka þátt í með öðrum varð að víkja, aðrir höfðu forgang.

Hvenær og hvers vegna þetta vandamál mitt með lágt sjálfsmat mitt átti upptök sín veit ég ekki nákvæmlega. Þó minnist ég nokkurra atriða úr æsku sem vafalítið hjálpuðu til við að brjóta niður sjálfsmyndina. Ég minnist þess t.d. ekki að ég hafi verið faðmaður og mér sýnd ástúð af foreldrum mínum og fjölskyldu. Elsti bróðir minn fékk alla jákvæðu athyglina frá pabba og ýtt var á hann að taka þátt í sem flestu og ganga menntaveginn.

Móðuramma mín var eina athvarf mitt í lífinu ef eitthvað bjátaði á. Hún tók mig fram yfir önnur barnabörn sín en það reyndist mér tvíeggjað sverð. Systir mömmu sagði mér eitt sinn að fyrir vikið hafi hún og systkyni hennar lagt hatur á mig og gert í því að upphefja bróður minn. Ég minnist þess oft að mér var vísað út úr herbergjum þar sem þau voru að gera eitt og annað áhugavert, eins og að syngja og spila á gítar, en stóri bróðir fékk að vera með.

Einelti hefur líka hjálpað til við að brjóta niður sjálfsmynd mína. Það þekktist ekki þá, þetta hugtak “einelti” en miðað við lýsingar á því, þá varð ég fyrir því í miklum mæli. Það leiddi til þess að ég dró mig sífellt lengra og lengra inn í þá skel sem ég var kominn í tilfinngalega undir lokin.

Þegar mér fannst svo að ég hefði hvergi höfði mínu að halla og leita mér huggunar, þá varð ég auðveld bráð áfengis. Þunglyndið kom svo í kjölfarið og sjálfsvorkunin var heldur ekki langt undan. Þessi blanda leiddi mig smám saman dýpra og dýpra í einangrun mína og undir það síðasta var ég nánast búinn að rjúfa öll tengsl mín við fjölskyldu mína. Jólin og áramótin áður en ég leitaði mér hjálpar er einhver dekksti andlegi bletturinn í lífi mínu.

Margsinnis hafði ég íhugað að ljúka þessu ömurlega lífi sem ég lifði. Hvað kom lengi vel í veg fyrir það veit ég ekki, hugsanlega kjarkleysi. Ég lét þó loks til skara skríða og ég gleymi því líklega aldrei hve ég varð hrykalega vonsvikinn þegar ég vaknaði á gjörgæslunni og áttaði mig á því að þetta hefði ekki heppnast. Mér var seinna sagt að ég hafi hringt í konu eina og kvatt hana. Sú sendi víst lögreglu heim til mín og þeir fundu mig nánast rænulausann.

Þessi tilraun mín til sjálfsvígs leiddi þó til þess að ég fór að íhuga mín mál og ákvað loks að láta verða að því að fá hjálp í sporavinnu innan AA. Það hef ég rakið hér áður á þessum síðum og á sjálfsagt eftir að gera aftur seinna, svo ég læt þá sögu eiga sig núna. Það er þó hægt að endurtaka hér og verður líklega seint ef nokkurntíma nógu oft sagt að líf mitt tók algjörum stakkaskiptum.

Þó svo ég eigi enn langt í land að geta talist fullkomlega eðlilegur og heilbrygður karakter andlega séð, þá get ég fullvissað ykkur, sem eigið við erfiðleika að stríða vegna áfengisneyslu ykkar sjálfra og/eða annarra og hafið enn ekki farið þessa leið, sem reynslusporin 12 eru, að það er engu að tapa hvað þá vinnu varðar. Hinsvegar er möguleikinn stór að þar sé allt að vinna.

Illa brotin sjálfsmynd 7. júlí 2010

Fært af alkinn undir Heilbrigði, Umræðan. 4 ummæli

Mér er orðið ljóst eftir áratuga strögl við að ná áttum, að þeir einir sem lifa þokkalega eðlilegu lífi eru þeir sem alltaf hafa verið trúir sjálfum sér og eigin sannfæringu. Það hefur í það minnsta gengið mikið betur hjá mér eftir að ég fór að tileinka mér þessa dygð. 

Það er nánast sama hvar gripið er niður í líf mitt, ég var aldrei það sem ég vildi vera. Ég var alltaf það sem aðrir vildu að ég væri eða í það minnsta töldu mig vera. Líf mitt sveiflaðist frá degi til dags allt eftir því hvernig vindurinn stóð. Ef fólk sem ég umgekkst var í góðu skapi, þá mátti ég vera það líka. Ef það var í slæmu skapi þá nagaði mig óvissan um hvað ég hafi gert því.

Sjálfsmynd mín var öðrum háð. Ekkert sem ég gerði var ég viss um að ég hefði gert nógu vel til þess að öðrum líkaði við mig. Meira að segja ég var sannfærður um að ég væri leiðinlegasti og ljótasti maður í heimi. Ég þoldi sjálfan mig ekki, né útlit mitt. Ég gerði samt ekkert til þess að púkka neitt upp á útlitið og keypti mér aðeins föt þegar mig bráð vantaði þau og eingöngu þau sem komu að bestum notum.

Ákvarðanataka í einhverju mál, sama hversu mikilvægu eða léttvægu það var, reyndist mér jafnan óviðráðanleg. Oft komst ég að þeirri niðurstöðu að einhverjir tveir valkostir væru bestir, en gat samt ekki ákveðið mig hvor. Ástæðan var sú að ég óttaðist að ávörðun mín yrði röng. Þetta reyndist mér alveg jafn erfitt hvort það voru mál sem skiptu litlu sem engu máli, eins og hvort ég ætti að fara í skyrtu eða bol, eða hvort hér var um mikilvægt mál að ræða, eins og hvort við ættum að kaupa þetta húsið eða hitt.

Þessu fylgdu svo sífelld niðurrif á sjálfum mér. Hefði ég ekki getað gert betur þarna, eða hefði ég ekki átt að gera þetta, eða heði ég ekki betur látið hitt ógert. eins var með þessi stöðugu þú ættir að …….. Þú ættir ekki að ……

Allt sem ég gerði var ég viss um að aðrir væru ósáttir með. Það skipti engu máli þó að ég hafi margoft fengi mikið lof fyrir vinnu mína og jafnan verið seinastur manna sem fór á atvinnuleysisskrá ef samdráttur var. Var oft eini undirmaðurinn á bátum þeim er ég var á, sem var látinn vera á tryggingu og dunda mér við allskyns viðhaldsstörf um borð og við að yfirfara veiðarfæri þegar dauður tími var og aðrir hásetar fengu uppsögn. Þetta sagði mér ekkert um það að skipstjórarnir vildu halda mér. 

Ekkert slíkt sagði mér neitt um eigin ágæti. Ég bókstaflega heyrði það ekki ef mér var hrósað og dró alltaf úr því eða eyddi því. Ég benti þá venjulega á gallana, sem ég sá, eða hreinlega fullyrti að allir gætu nú gert þetta, það væri ekkert mál. Ég gat aldrei þakkað fyrir hrós af því að mér leið illa ef mér var hrósað og varð jafnvel reiður þeim sem slíkt gerðu. Eða bara þakkað fyrir yfir höfuð. Það gaf fólki færi á mér og það gat þá átt inni hjá mér ef ég viðurkenndi að ég stæði í þakkarskuld við það.

Ég reyndi samt að vanda mig eins og ég frekast gat í samskiptum við þá sem ég taldi að gætu gert mér einhvern óleik. Það stafaði af þrælsótta, en ekki af einhverri kurteysi eða yfirmáta tillitssemi. Ég var viss um að þetta fólk mundi alla tíð minnast þess ef mér yrði eitthvað á í samskiptum við það og það mundi aldrei nokkurntíma fyrirgefa mér. Það var nú reyndar svo með alla sem mér varð eitthvað á í messunni hvað varðar samskipti mín þá, ég leitaðist aldrei við að biðjast fyrirgefningar, af því að ég var þess handviss að ég fengi afsvar við þeirri umleitan.

Þetta dró svo annan dilk á eftir sér, sem var að ég reyndi stöðugt að fyrra mig ábyrgð á því ef eitthvað fór úrskeiðis. Kenndi öðrum um, ég hafði fengið rangar upplýsingar, eða hreinlega reyndi að fela það sem ég hafði gert.

Þessi lýsing er algjör andstaða við hegðun þess fólks, sem ég hef kynnst á lífleiðinni, og hefur heilsteypta sjálfsmynd. Það viðurkennir fúslega mistök sín, kann að taka hrósi og það er virkilega þakklátt ef því sé hrósað.

Ég man sérstaklega eftir einu tilfelli þar sem manni var hrósað fyrir listaverk sem hann hafði gert. Þarna var nokkur hópur fólks að ræða þetta verk og einn snýr sér að listamnninum og segir við hann eitthvað á þá leið að verkið sé svo óskaplega fallegt! Listamaðurinn svaraði: “Já það er mjög fallegt.”

Ég varð vandræðalegur og vissi ekki hvernig ég átti að vera. Hvernig gat hann sagt þetta? Hvað með gallana sem hann einn vissi um? Af hverju sagði hann okkur ekki frá þeim?

Ekki tók betra við! Ég keypti þetta listaverk af manninum, því mér fannst það flottast af öllum verkunum á þessari sýningu, og hann tjáði mér eftir nokkru síðar að þetta hefði verið langbesta verkið á sýningunni að hans mati og að ég hefði virkilega gott auga fyrir list! Ég var næstum því kominn að því að fara heim og sækja verkið og skila því. Þetta bara mátti hann ekki segja, ég kunni ekki við það.

Listaverkið á ég enn og stundum rifjast það upp fyrir mér hversu illa brotin sjálfsmynd mín var þegar ég keypti þetta verk. Bæði að ég skammaðist mín fyrir hönd listamannsins að segja bara já þegar verið var að hrósa honum og eins að hann sagði að ég hefði gott auga fyrir list. Í dag sé ég að hann hafði rétt fyrir sér, verkið er fallegra í dag, að mér finnst, en það var þá.

Vísir Fréttir Lífið Íþróttir Viðskipti Sjónvarp Útvarp Fréttablaðið
Blogg.Vísir.is Innskráning Nýskráning