Get a life!

Moggavísindi, 18. desember klukkan 10:55:

Yfir 60.000 manns deyja á ári hverju af völdum of mikilla sólbaða, að mati Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar (WHO). Meirihluti dauðsfalla er út af krabbameinum sem myndast í húðinni vegna skaðlegra útfjólublárra geisla.

Moggavísindi, 18. desember, klukkan 11:04:

Nýjar rannsóknir benda til þess að tengsl séu á milli tíðni lungnakrabbameins og skorts á sólarljósi. Er þetta rakið til þess að líkaminn myndar D-vítamín þegar hann verður fyrir útfjólubláum geislum sólarinnar en D-vítamín virðist hindra vöxt krabbameinsfruma í lungum.

Sennilega er rétt að fara reglulega í sólbað og gæta þess að baðið nái upp fyrir ökkla en samt vel fyrir neðan eyru.

Biskup Íslands hefur sent opið bréf til Siðmenntar, þar sem hann segist standa við þau orð sín að Siðmennt séu hatrömm samtök. Það sem hann nefnir orðum sínum til stuðnings er eftirfarandi:

1. Siðmennt amist við skoðunarferðum í kirkjur og að börn séu látin „lita eða teikna trúarlegar myndir”, og vilji að „tryggt verði að greinarmunur sé gerður á sagnfræði og goðsögnum í kennslustundum”
2. Þau hafi krafist banns við helgileikjum og jólaguðspjalli í skólum
3. Talsmenn Siðmenntar hafi talað niðrandi um trú

Varðandi fyrsta atriðið, þá hlýtur að skipta máli á hvaða forsendum skólabörn fara í skoðunarferðir á samkomustaði trúfélaga, og á hvaða forsendum þau séu látin lita eða teikna trúarlegar myndir. Í þessu þarf ekki endilega að vera fólgin trúarinnræting. Hvað sem því líður finnst mér hæpið að Siðmennt verðskuldi stimpilinn “hatrömm” fyrir slíkar umkvartanir, sem eftir atvikum kunna að vera réttmætar eða byggðar á misskilningi. Og það er afskaplega eðlileg krafa til menntastofnunar að hún geri greinarmun á sagnfræði og goðsögnum í kennslustundum.

Varðandi annað atriðið, þá má ætla að helgileikir og jólaguðspjall feli almennt séð í sér trúarinnrætingu, og málflutningur Siðmenntar gengur einmitt út á það að trúarinnræting í opinberum skólum sé ótæk. Það er ekki vegna þess að Siðmennt hatist við kirkjuna, heldur vegna þess að hún telur mikilvægt að tryggja að trúariðkun sé ekki á vegum ríkisvaldsins. Margir trúmenn eru sammála talsmönnum Siðmenntar um mikilvægi þess, eins og sést á því að við síðustu mælingu vildu tveir af hverjum þremur Íslendingum aðskilja ríki og kirkju. Varla er meirihluti landsmanna hatrammur í garð kirkjunnar.

Varðandi þriðja atriðið, þá fylgja bréfi biskups engin dæmi um niðrandi orð talsmanna Siðmenntar um trú. Ég myndi vilja sjá hvaða dæmi hann hefur í huga til að gera upp við mig hvort ummælin séu niðrandi eða málefnaleg gagnrýni. Sitt sýnist hverjum, og það er ef til vill ekki síst í umræðum um trúmál sem fólk getur verið óþarflega hörundsárt. Ef biskup sæti hinum megin borðsins væri áhugavert að vita hvort honum þættu eftirfarandi ummæli hans sjálfs niðrandi um trúleysi:

Ekkert foreldri getur varið barn sitt fyrir ágengni þess ofstækis sem helst sækir að þeim hjörtum og sálum sem ekki hafa fengið næringu trúar, ekki hafa fengið viðmið helgra sagna og helgrar iðkunar og ein megna að hamla gegn áhrifum sálardeyðandi og mannskemmandi guðleysis og vantrúar.

Hafa talsmenn Siðmenntar sagt eitthvað verra um trú en að hún sé sálardeyðandi og mannskemmandi?

Biskup fagnar því að Siðmennt styðji nú kristinfræðikennslu og trúarbragðafræði. Það sem hann hefur til marks um að afstaðan hafi breyst frá því sem áður var er tilvitnun í plagg frá febrúar árið 2005 þar sem Siðmennt segir:

„Í stað þess að einskorða kennslu við kristnifræði er heillavænlegt að kenna almenna siðfræði, heimspeki og gagnrýna hugsun.”

Biskup kýs að skáletra orðin “Í stað þess” en hann skáletrar ekki “að einskorða”. Þarna átti Siðmennt nokkuð augljóslega við að í stað þess að einskorða kennslu við kristnifræði væri heillavænlegt að kenna líka almenna siðfræði, heimspeki og gagnrýna hugsun. En biskup álítur greinilega að í febrúar árið 2005 hafi Siðmennt verið andsnúin kennslu í kristinfræði.

Áttunda apríl 2005 birti Morgunblaðið grein eftir þáverandi varaformann Siðmenntar þar sem hann segir biskup fara rangt með stefnu Siðmenntar:

Það er hins vegar beinlínis rangt að Siðmennt vilji afnema “fræðslu” um kristni úr skólum. Siðmennt hefur einmitt hvatt til fræðslu um trúarbrögð í skólum og tekið skýrt fram að eðlilegt sé að börn séu sérstaklega frædd um trúarbrögð kristinna vegna sögulegra tengsla Íslendinga við kristni. Þetta hefur alltaf komið skýrt fram í öllum málflutningi Siðmenntar því ætti biskupnum að vera ljóst að hann er ekki að segja satt.

Ég trúi því ekki upp á Karl Sigurbjörnsson að hann hafi lesið þessa grein í Morgunblaðinu, sem var skrifuð vegna prédikunar hans nokkrum dögum fyrr, en samt haldið áfram að fara rangt með stefnu Siðmenntar. Hann er án vafa góður og grandvar maður sem vill koma heiðarlega fram í hvívetna. Greinin hlýtur því að hafa farið fram hjá honum á sínum tíma. En því er hér með til haga haldið að stefna Siðmenntar er óbreytt: hún styður nú sem fyrr öfluga kennslu í trúarbragðafræði með sérstaka áherslu á kristni.

Mér þykir mjög miður að umræðan snúist um þessa hluti. Þessar skærur í fjölmiðlum og á netinu undanfarna daga eru engum í hag. Það væri affarasælast fyrir alla ef fulltrúar Siðmenntar og Þjóðkirkjunnar myndu hittast og ræða málin augliti til auglitis. Þannig væri hægt að útrýma þeim misskilningi sem umræðan hefur einkennst af. Það er hætt við að áframhaldandi skeytasendingar í fjölmiðlum muni bara auka á úlfúðina.

Ef slíkar umræður fara fram, þá er líklegt að í ljós komi að einhverju leyti ólíkur skilningur á því hvað telst vera trúarinnræting í skólakerfinu. En það verður þá a.m.k. betra að hinn raunverulegi ágreiningur liggi fyrir en að menn eyði áfram orku í deilur um hver sagði hvað og hvenær og hvort það þurfi að biðjast afsökunar á því.

Nýlega kynnti menntamálaráðherra frumvarp til laga um grunnskóla. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur m.a. eftirfarandi fram:

[…] Í gildandi lögum, þar sem fjallað er um markmið skólastarfs, segir að starfshættir skólans skuli mótast af kristilegu siðgæði. Í frumvarpi þessu er á hinn bóginn vísað til jafnréttis, ábyrgðar, umhyggju, sáttfýsi og virðingar fyrir manngildi. Eru þessar breytingar gerðar í að höfðu samráði við Kennaraháskóla Íslands, Háskóla Íslands, umboðsmann barna, þjóðkirkjuna og Alþjóðahús. Framangreind hugtök endurspegla inntak kristilegs siðgæðis og þau grunngildi sem íslenskt þjóðfélag byggist á.[…]

Um 2. gr.
[…]Einnig er kveðið á um að starfshættir skuli mótast af umhyggju, sáttfýsi og virðingu fyrir manngildi í stað kristilegs siðgæðis í gildandi lögum, en þessi hugtök eru kjarninn í túlkun á kristilegu siðgæði í aðalnámskrá grunnskóla. Þykir rétt að tilgreina ekki beint kristilegt siðgæði í ljósi breytinga á samfélaginu á undanförnum árum. Þessi breyting er í samræmi við ábendingar frá ýmsum aðilum. […]

Um 25. gr.
Merking greinarinnar en nánast óbreytt frá gildandi lögum en uppsetning er almennari. […] Loks er tillaga um að kristin fræði, siðfræði og trúarbragðafræði flokkist undir samfélagsgreinar en teljist ekki sérstakur liður í lögum. Áfram verði áhersla á þessa þætti innan samfélagsgreina, en í gildandi viðmiðunarstundaskrá í aðalnámskrá eru þessir þættir með sameiginlega tíma til ráðstöfunar. Einnig geti ákveðnir þættir heimilisfræði, siðfræði og trúarbragðafræða tengst lífsleikni. Með þessu móti eru lagaákvæði um námsgreinar og námssvið gerð almennari og meira svigrúm gefið innan aðalnámskrár til að skilgreina áherslur í samræmi við þróun samfélagsins.

Um svipað leyti bárust þær fréttir að nokkrir leikskólar sem áður þáðu heimsóknir presta hefðu tekið þá afstöðu að afþakka þær, og að skólar í Garðabæ, sem áður þáðu þjónustu kirkjunnar, Vinaleiðina, hefðu afþakkað þjónustuna að sinni.

Allt þetta er flestum þeim að skapi sem telja samfélaginu heillavænlegast að halda trúariðkun og umsvifum ríkisins aðskildum.

Það kemur ekki á óvart að þeir sem eru á öndverðum meiði lýsi vonbrigðum sínum. En það kemur á óvart hversu sterk viðbrögðin eru. Siðmennt hefur verið lýst sem hatrömmum samtökum, og það er með ólíkindum hversu margir byggja málflutning sinn á rangfærslum sem hafa margoft verið leiðréttar. Öfugt við lýsingar fjölmargra er Siðmennt ekki mótfallin kennslu um trúarbrögð, síður en svo, hún er ekki á móti litlu jólunum eða jólahaldi yfir höfuð, hún er ekki á móti jóla- og páskafríi og hún er ekki á móti því að jólalög séu sungin í skólum. Og þótt Vantrú hafi gagnrýnt þjóðsönginn og sagt æskilegt að taka upp nýjan þjóðsöng (eins og allmargir aðrir hafa gert á ýmsum forsendum), þá hefur hún hvergi krafist þess, né heldur þess að þjóðfánanum verði skipt út.

Nei, stærstur hluti gagnrýninnar þessa dagana á Siðmennt, Vantrú og aðra sem vilja búa í veraldlegu lýðræðisríki, byggir á misskilningi í besta falli en vísvitandi rógburði í versta falli. Kjarni málsins er að sekúlaristar geta fagnað nokkrum hænuskrefum í átt að aðskilnaði ríkis og trúariðkunar (sem er forsenda fulls trúfrelsis), en þessum litlu hænuskrefum fylgir merkilega mikil og ómálefnaleg umræða.

Er ekki tímabært að mæla aftur stuðning þjóðarinnar við aðskilnað ríkis og kirkju? Eitt af því sem andstæðingar sekúlarismans halda gjarnan á lofti er að málsvarar hans séu fámennur hópur nöldurseggja en að 90% landsmanna séu í kristnum söfnuðum. En eins og tölur Gallups hafa statt og stöðugt sýnt frá 1993 þá er meirihluti þeirra sem taka afstöðu hlynntur aðskilnaði ríkis og kirkju.

Hvernig getur þetta staðist?

Það er engin mótsögn fólgin í því að vera kristinn og aðhyllast sekúlarisma. Raunar er það að mínu viti afskaplega kristileg afstaða. Allt sem þér viljið að aðrir menn geri yður, það skuluð þér og þeim gera. Allir skulu jafnir fyrir lögum. Egill Helgason er dæmi um kristinn sekúlarista. Hann hefur sagt (í tengslum við skopmyndamálið á sínum tíma):

[…] í samfélagi okkar tókst - á löngum tíma og með miklum erfiðismunum - að skilja á milli hins veraldlega sviðs og hins trúarlega. Ég held að fæstir í Evrópu vilji snúa aftur til gamla tímans - ekki einu sinni hinir trúuðu.

Þótt skilja megi Egil svo að fullum aðskilnaði hins veraldlega og trúarlega sé þegar náð á Vesturlöndum, og margir sekúlaristar séu honum ósammála um það, þá er engu að síður ljóst að hann lítur slíkan aðskilnað jákvæðum augum.

Jón Baldvin Hannibalsson sagði í ræðu sem hann flutti á ensku:

Separation of church and state — and with it the abolition of the ecclesiastical monopoly of knowledge — was at the heart of the enlightenment and the Western tradition of intellectual freedom, scientific enquiry and emancipation from superstitions. And it is one of the cornerstones of the US Constitution, unanimously agreed by the founding fathers of the new world, in their infinite wisdom. The lack of it, the fusion of politics and religion, is one of the scourges of the modern world, an abominable formula for intolerance, fanaticism and violence, if ever there was one.

Jesús sagði: “Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi.” Það er trúfrelsi að foreldrar geti farið með börn sín úr skólunum í kirkjurnar og sunnudagaskólana. Það er ekki trúfrelsi að kirkjan fari til barnanna í skólunum.

Heldurðu að þú myndir vinna fimm ára simpansa í “Símon”?

Ef til vill ættirðu ekki að vera svo viss um það.

Ætli Peter Singer viti af þessu?