Að bregðast við gagnrýni 21. nóvember 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliHvernig umræða ætli sé meðal blaðamanna um það hvernig þeir vilji sjá framtíðina á nýjum miðlum á nýju Íslandi? Hvernig menn sjá menn fyrir sér blaðamennskuna í framtíðinni, aðhaldið og allt það…? Svona í ljósi gagnrýninnar undanfarið, þetta með að fréttamenn (og hagfræðingar) hafi brugðist… Það hlýtur að vera bullandi umræða alls staðar innan ritstjórnanna. Hvernig ætla menn að móta framtíð fagsins og framíð sína í faginu og bregðast við gagnrýninni?
Myndu aldrei senda fréttamenn 19. nóvember 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliErlendir fjölmiðlamenn hafa flykkst hingað til lands síðustu vikur og ekkert lát er á því. Nægur virðist vera áhuginn á því sem er að gerast á Íslandi. Mér hefur þó orðið hugsað til þess síðustu daga þegar ég hef hitt fjölmiðlamenn frá Japan og Rússlandi og fjarlægustu löndum að fjölmiðlar þessara þjóða senda fulltrúa sína hingað til lands til að fjalla um ástandið og þróunina en íslenskir fjölmiðlar myndu aldrei senda fréttamenn, aðra en íþróttamenn, neitt þangað sem eitthvað er að gerast á sinn kostnað. Ekki einu sinni í góðæri. Það er sorglegt.
Finnska leiðin ekki bara góð 4. nóvember 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. 2 ummæliÍ allri umræðunni um leið Finna út úr kreppunni á fyrri hluta tíunda áratugarins má ég til með að minna á að reynsla Finna var ekki bara góð.
Finnarnir fundu góða leið og leystu sín mál á nokkrum árum, meðal annars með því að ganga í Evrópusambandið og taka upp evruna, en það var ekki sársaukalaust fyrir finnsku þjóðina.
Finnar glímdu lengi við mikið atvinnuleysi og margir voru og eru enn afar ósáttir við það hvernig sumum tókst að hagnast og verða ríkir á þessum tíma. Margir Finnar eru mjög bitrir enn þann dag í dag.
Okkur Íslendingum hættir svolítið til að horfa á hlutina í svörtu og hvítu. Mér finnst að við þurfum að vera okkur meðvituð um að reynsla Finna var ekki bara jákvæð og góð. Hún var líka mjög sársaukafull og erfið og skilaði fullt af biturð og hörmungum.
En mér finnst samt að Íslendingum sé hollt að horfa til Finnlands.
Námið hefur skilað sér 30. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliMikið held ég að það sé og hafi verið norrænu þjóðunum dýrmætt að Íslendingar hafi flokkast ókeypis inn í háskóla í Noregi, Svíþjóð og Danmörku - og jafnvel Finnlandi - til að læra á okkar fyrri áratugum. Ég held að þetta hafi eflt norræna samstöðu verulega og hjálpað okkur Íslendingum að ná samstöðu með hinum norrænu þjóðunum. Sjálf hef ég notið góðs af menntun á norðurlöndum. Í mínu tilfelli var skólagangan í Finnlandi og hún hefur aldeilis skilað sér. Ekki er ég aðeins eins og fiskur í vatni í öllum norðurlöndunum heldur get ég talað við og skilið þjóðirnar allar.
Ekki megi hegna heilli þjóð 29. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliNorrænir blaðamenn voru í fínu stuði á Norðurlandaráðsþinginu í Helsinki nú í vikunni og gengu vel á forsætisráðherra landanna með spurningum sínum um það hvernig þeir hygðust bregðast við lánsbeiðni Íslendinga, hvort þeir hygðust lána Íslendingum og þá hversu mikið og hvers vegna í ósköpunum þeir gætu ekki gefið svör strax, af hverju það þyrfti að setja starfshóp í málið. Greinilegt var að ákvörðunin um að stofna starfshóp embættismanna þótti ekki sýna kröftugan vilja.
Eftir þingið og alla blaðamannafundina hafði maður á tilfinningunni – og það byggist á svörum ráðherranna – að Norðmenn og Danir hafi tekið vel í að lána og styðja Íslendinga en Svíar og Finnar hafi hinsvegar verið tregir í taumi. Það hafi verið að vilja þeirra síðastnefndu sem ákveðið var að setja starfshóp í málið í stað þess að ganga lengra.
Ljóst er að Norðmenn hafa norrænna þjóða tekið best í að lána Íslendingum fyrir utan auðvitað Færeyingana. Inn í það blandast margt og kannski ekki síst sú staðreynd að Norðmenn og Íslendingar eiga samleið í gegnum EES-samninginn. Norðmenn ganga margir með þá hugmynd í kollinum að gangi Íslendingar í ESB og taki upp evru neyðist þeir sjálfir til að gera það. Það hlýtur því að vera þeim í hag að hjálpa Íslendingum nú með gjaldmiðilinn sinn í von um að Íslendingar standi áfram fyrir utan ESB.
Svíarnir vilja fara varlega og kannski spilar inn í það ótti við að fá lánsbeiðni frá fleiri löndum, til dæmis Eystrasaltslöndunum, auk þess sem Svíarnir standa fjær Íslendingum en Norðmenn og Danir menningarlega og sögulega séð. Það er að minnsta kosti á hreinu að Fredrik Reinfeldt, forsætisráðherra Svía, vill fara varlega í sakirnar og vita hvernig landið liggur áður en hann lofar peningm. Þegar gengið var á hann sagðist hann aldrei lofa neinum peningum nema að hafa skoðað það ofan í kjölinn og sama gilti nú.
Finnski forsætisráðherrann sagði fátt og bara á finnsku (enda nýbúinn að bíða afhroð í sveitarstjórnarkosningum). Finnarnir eru jú í ESB og Evrópska myntbandalaginu og bundnir af Evrópska seðlabankanum. Finnarnir eru líka í þeirri stöðu að geta fengið lánsbeiðnir frá Eystrasaltslöndunum og fleiri nágrannaþjóðum. Finnarnir eru líka sú þjóð sem liggur fjærst Íslendingum og skyldleikinn og samgangurinn kannski minnstur á milli þessara tveggja þjóða. Það er því kannski engin furða að Vanhanen forsætisráðherra sé tregur í taumi. En á hinn bóginn eru Norðurlöndin Norðurlönd, bræðra- og systraþjóðirnar fimm sem hafa byggt upp náið samstarf í marga áratugi og því geta Finnarnir varla skorast undan verði um norræn lán að ræða.
Fjármálakreppan á Íslandi liggur leiðarahöfundum á norðurlöndunum á hjarta í dag. Leiðarahöfundur eins virtasta dagblaðsins, Dagens Nyheter í Svíþjóð, skrifar um fjármálakreppuna, bendir á að íslensk stjórnvöld hafi lengi reynt að koma sér undan því að þurfa að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og veltir upp hvað í ósköpunum þau hafi verið að hugsa. DN kemur líka með þá hugmynd hvort það samrýmist ekki nútímalegum vinnubrögðum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri kröfu um að skipt verði um ríkisstjórn eða ráðherra við aðstæður eins og þær sem nú eru ríkjandi á Íslandi. Þetta er athyglisverð hugmynd sem styður náttúrulega við þá kröfu margra Íslendinga þessa dagana að hrist verði upp í Seðlabankanum og ríkisstjórninni.
Finnska dagblaðið Hufvudstadsbladet fjallar líka um kreppuna á Íslandi í dag. Björn Månsson leiðarahöfundur, sem verðskuldar titilinn Íslandsvinur ef nokkur gerir það, bendir á að Ísland hafi fengið á sig slæmt orð vegna fjárfesta sem Finnar hafi fengið á tilfinninguna að kaupi sig inn í fyrirtæki í slæmum tilgangi. Hann segir líka að nú sé nauðsynlegt að gera greinarmun á Íslandi, Íslendingum og íslensku “fjárfestingahákörlunum”. Ekki megi hegna heilli þjóð fyrir eitthvað sem nokkrir einstaklingar hafa gert. Og Finnar megi ekki láta sitt eftir liggja í aðstoð norrænu bræðraþjóðanna.
Það verður spennandi að sjá hvað kemur út úr þessu. Það er að minnsta kosti ljóst að norrænu blaðamönnunum þótti ekki mikið til um ákvörðun forsætisráðherranna að stofna embættismannahóp. Það þótti ekkert sérstaklega röggsamlega gert.
Svo hljóta spurningar að vakna um það af hverju lánstilboð Færeyinganna var ekki gert opinbert fyrr en síðdegis á þriðjudag eftir að fundum forsætis- og fjármálaráðherra norrænu landanna fimm var lokið og Geir H. Haarde forsætisráðherra var að fara eða var floginn frá Finnlandi. Maður hlýtur að spyrja af hverju þessu var ekki spilað út fyrr.
Norsk saga um pakka frá Íslandi 16. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliMér hefur þótt norrænu fréttamiðlarnir standa sig illa í umfjöllun um fjármálakreppuna á Íslandi undanfarna viku. Fréttaflutningurinn hefur verið svo klisjukenndur og lélegur að það er bara dapurlegt. Norðmennirnir hafa þó verið að taka við sér síðasta sólarhringinn. Þeir byrjuðu ekkert spes en hafa verið að taka við sér eins og heyra mér hér. Ég verð hrærð af að hlusta á þessu konu segja frá aðstoð sem hún fékk alla leið frá Guðrúnu í Vestmannaeyjum fyrir mörgum áratugum. Þetta er falleg saga um “Islandspakke”, pakka sem hún fékk frá Guðrúnu með dúkku, fötum og ýmsu góðgæti. 
Hvað var Tryggvi að ráðleggja? 15. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliÉg botna ekkert í þessum fréttum að þetta hafi verið persónulegt eða ekki persónulegt milli Geirs Haarde forsætisráðherra og Tryggva Þórs Herbertssonar, fyrrveradi efnahagsráðgjafa. “Come on!” Auðvitað var þetta ekkert persónulegt. En þetta var örugglega eitthvað faglegt. Ég ímynda mér að skýringin geti miklu frekar legið í því að Tryggvi Þór hafi ráðlagt eitthvað og Geir Haarde ekki viljað fara eftir því. Og þá spyr maður: Hvað var Tryggvi Þór að ráðleggja? Það er verkefni okkar fjölmiðlamanna að upplýsa næstu stundir og daga… 
Skoðanakönnun orðin tímabær 14. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliÉg er búin að bíða í nokkra daga eftir nýrri skoðanakönnun sem sýnir afstöðu landsmanna til stjórnmálaflokkanna, ríkisstjórnarinnar, efnahagsstjórnarinnar, Seðlabankans, aðildar að ESB, upptöku evrunnar og innkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Mér finnst orðið tímabært að taka púlsinn.
Ég sé að norska ríkisútvarpið NRK segir í dag að Íslendingar séu heitari fyrir ESB en áður. Það skiptir auðvitað Norðmenn máli því stundum hefur verið sagt að Norðmenn neyðist með í ESB ef Íslendingar láti slag standa. Í ljósi þess eru það einmitt hagsmunir Norðmanna að styðja Íslendinga í gegnum efnahagskreppuna nú. Enda hafa þeir verið að taka við sér á síðustu dögum.
Um orð og efndir 12. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. rita ummæliÉg heyrði ekki betur en að Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra segði fyrir sirka viku síðan að engir bankastarfsmenn misstu vinnuna. Ég heyrði hann segja þetta minnst tvisvar sinnum ef ég man rétt. Nokkrum dögum síðar var 400 starfsmönnum sagt upp. Hvað ætli bankastarfsmönnum finnist um efndir þessara orða?
Sagan af svörtum Lamborghini 11. október 2008
Fært af Guðrún Helga undir Óflokkað. Stikkorð: Bæta við nýju stikkorði. rita ummæliUngur íslenskur karlmaður var á unglingafundi í kirkjusöfnuði í Bandaríkjunum. Hann var spurður að því hvað hann myndi gera ef hann ynni eina milljón dollara í happdrætti. Hann sagðist myndu kaupa sér svartan Lamborghini. Krakkarnir í söfnuðinum áttu erfitt með að skilja þetta. Þau vildu frekar nota peningana til að malbika bílastæðið við kirkjuna og sögðu að ungi Íslendingarinn færi til helvítis. Hann var ekki alveg dús við það. Og það skilja Íslendingar allir. Maður fer ekkert til helvítis þó maður kaupi svartan Lamborghini.
En hugsunarháttur unga Íslendingsins - sem þó er bara venjulegur íslenskur unglingur - er dæmigerður fyrir það hvernig Íslendingar hafa hugsað á síðustu árum. Þeir hafa verið nýríkir og viljað eignast flottar merkjavörur og fínerí. Þeir hafa ekki kunnað með peninga að fara. Þeir hafa gleymt sér í neyslufylleríi og gegndarlausum lántökum. Og þeir hafa skellt skollaeyrum við öllum varnaðarorðum, innlendum sem erlendum, og farið flatt á ungu karlmönnunum úr viðskiptalífinu sem þóttu svo klárir og fólk á öllum aldri horfði upp til.
Því miður hefur það gríðarlegar afleiðingar fyrir þjóðina alla.
Það er alveg ljóst eftir umræðu undanfarinnar viku hverjum maður treystir og hverjum ekki. Og það er ekki endilega þeim sem hæst lætur í eða eru mest áberandi. Maður spyr: Eiga til dæmis ungu “fínu” athafnamennirnir að taka þátt í uppbyggingunni framundan? Eiga þeir sem hafa leitt útrásina síðustu árin að hafa eitthvert burðarhlutverk í framtíðinni? Ég svara neitandi. Nú er komið að öðrum.
Ég vona að það verði kynslóðaskipti og jafnari kynjaskipti í uppbyggingarstarfinu framundan eins og ýmislegt bendir reyndar til að verði. Svafa Grönfeldt segir í Fréttablaðinu í dag að í uppbyggingarstarfinu felist tækifæri fyrir unga fólkið. Það er rétt. Um leið og fara þarf varlega þarf að vinna af dugnaði og forsjálni. Það má ekki rasa um ráð fram. Og það má ekki gera mistök. Unga fólkið þarf skynsamlega og hæfa leiðsögn. Ég vona því - og efast reyndar ekki um - að fólk á öllum aldri komi fram og leggi hönd á plóginn til að byggja Ísland upp aftur.
